Quản lý hóa chất theo vòng đời đang trở thành định hướng quan trọng trong chính sách quản lý hoạt động hóa chất tại Việt Nam. Thay vì chỉ tập trung vào sản xuất, kinh doanh và nhập khẩu, quy định mới mở rộng phạm vi kiểm soát đến vận chuyển, lưu trữ, sử dụng và xử lý chất thải hóa chất. Cách tiếp cận này hướng đến hạn chế rủi ro trong hoạt động sản xuất, bảo vệ người lao động và môi trường.
1. Luật Hóa chất 2025 mở rộng phạm vi quản lý hóa chất theo vòng đời
Luật Hóa chất số 69/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2025 và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Luật được xây dựng nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và kiểm soát những rủi ro phát sinh trong quá trình sử dụng hóa chất.
Trước đây, quy định chủ yếu tập trung vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và nhập khẩu. Trong khi đó, khâu sử dụng hóa chất tại các cơ sở sản xuất chưa được kiểm soát tương xứng với mức độ rủi ro. Một số vấn đề như phân định đối tượng quản lý, trách nhiệm giữa các ngành và kiểm soát mục đích sử dụng cũng còn bất cập.
Để cụ thể hóa luật mới, Chính phủ đã ban hành các Nghị định số 24, 25 và 26/2026/NĐ-CP cùng các Thông tư số 01 và 02/2026/TT-BCT ngày 17/1/2026. Trong đó, Nghị định 26/2026/NĐ-CP tập trung hướng dẫn quản lý hoạt động hóa chất và hóa chất nguy hiểm trong sản phẩm, hàng hóa. Các văn bản này đã tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai quy định mới trong thực tế.
2. Quản lý hóa chất theo vòng đời cụ thể thế nào?
Điểm thay đổi đáng chú ý của Luật Hóa chất 2025 là mở rộng phạm vi kiểm soát đối với các hoạt động liên quan đến hóa chất. Theo đó, công tác quản lý không dừng lại ở thời điểm hóa chất được sản xuất hoặc đưa ra thị trường mà kéo dài xuyên suốt quá trình lưu thông và sử dụng.
2.1. Kiểm soát từ sản xuất đến lưu trữ, sử dụng
Các hoạt động thuộc phạm vi quản lý hóa chất theo vòng đời gồm:
- Sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu hóa chất.
- Vận chuyển, tồn trữ và sử dụng hóa chất.
- Kiểm soát hoạt động mua bán và mục đích sử dụng.
- Thu gom, xử lý chất thải phát sinh từ hoạt động hóa chất.
Việc kiểm soát toàn diện giúp cơ quan quản lý có cơ sở theo dõi dòng lưu chuyển hóa chất, hạn chế thất thoát và phát hiện nguy cơ sử dụng sai mục đích.
2.2. Phân định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp
Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực hóa chất cần chú trọng kiểm soát số lượng, mục đích sử dụng, điều kiện lưu trữ và các yêu cầu an toàn tương ứng. Đồng thời, việc quản lý hồ sơ, thông tin hóa chất và khả năng truy xuất giao dịch cũng trở nên quan trọng hơn.
Đối với các cơ sở sử dụng hóa chất trong sản xuất, việc xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ giúp hạn chế nguy cơ rò rỉ, cháy nổ, tiếp xúc độc hại và những sự cố ảnh hưởng đến hoạt động vận hành.
3. Phân loại hóa chất theo mức độ rủi ro
Bên cạnh quản lý theo vòng đời, luật mới áp dụng cách tiếp cận phân loại hóa chất dựa trên mức độ rủi ro. Đây là cơ sở để xác định yêu cầu quản lý và điều kiện hoạt động tương ứng với từng nhóm. Theo quy định, hóa chất được chia thành ba nhóm chính:
- Hóa chất có điều kiện: Hoạt động sản xuất, kinh doanh phải đáp ứng các điều kiện theo quy định và được cấp giấy chứng nhận khi thuộc trường hợp áp dụng.
- Hóa chất cần kiểm soát đặc biệt: Được quản lý chặt hơn thông qua các yêu cầu về giấy phép, điều kiện hoạt động, xuất nhập khẩu và mục đích sử dụng.
- Hóa chất cấm: Hoạt động sản xuất, sử dụng và xuất nhập khẩu chỉ được thực hiện trong những trường hợp đặc biệt được pháp luật cho phép.
Cách phân loại này giúp tập trung nguồn lực quản lý hóa chất theo vòng đời, đồng thời tạo cơ sở để doanh nghiệp xác định chính xác nghĩa vụ tuân thủ.
Đối với các dây chuyền công nghiệp có sử dụng hệ thống băng tải, việc lựa chọn thiết bị cũng cần tính đến môi trường làm việc. Băng tải cao su Heesung do T&T cung cấp có thể được xem xét cho các công đoạn vận chuyển vật liệu trong nhà máy, tùy theo đặc tính nguyên liệu và điều kiện vận hành.
Đặc biệt, tại những vị trí có nguy cơ tiếp xúc với dầu, axit hoặc hóa chất công nghiệp, doanh nghiệp cần xác định rõ loại hóa chất, nồng độ, nhiệt độ và thời gian tiếp xúc để lựa chọn đúng chủng loại băng tải. Không nên mặc định mọi loại băng tải cao su đều có khả năng chịu hóa chất như nhau. Việc đối chiếu thông số kỹ thuật với môi trường sử dụng sẽ giúp hạn chế hư hỏng và bảo đảm an toàn vận hành.
Việc triển khai Luật Hóa chất 2025 đánh dấu bước chuyển trong cách tiếp cận quản lý hóa chất theo vòng đời. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp chủ động rà soát quy trình, nâng cao năng lực quản lý và thực hiện đầy đủ các yêu cầu về an toàn.
Nguồn: Tạp chí Công Thương
