Trong bối cảnh nhu cầu khoáng sản ngày càng tăng, khai thác titan tại Bình Thuận vẫn đang là lĩnh vực đặc thù mang lại nguồn thu lớn cho ngân sách. Tuy nhiên, thực tế cho thấy hoạt động này vẫn chủ yếu xuất thô, chưa khai thác hết giá trị kinh tế. Việc gắn khai thác với chế biến sâu đang được chính quyền địa phương, các nhà khoa học và doanh nghiệp nhấn mạnh như một giải pháp then chốt để nâng cao hiệu quả và phát triển bền vững.
1. Thực trạng khai thác titan tại Bình Thuận
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Bình Thuận chỉ còn 3 doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực khai thác titan.
- Mỏ titan – zircon Nam Suối Nhum (xã Thuận Quý, Tân Thành, huyện Hàm Thuận Nam) có diện tích hơn 515 ha, trữ lượng 2,34 triệu tấn khoáng vật nặng, được cấp phép khai thác đến năm 2038. Doanh nghiệp Tân Quang Cường đã khai thác khoảng 120 ha với tổng sản lượng hơn 400.000 tấn.
- Mỏ Thiện Ái 2 (xã Hòa Thắng, Bắc Bình) do Công ty TNHH Thương mại Đức Cảnh quản lý từ năm 2013, công suất khai thác đạt hơn 3.000 tấn khoáng vật nặng/năm.
- Mỏ Thiện Ái (xã Hòa Thắng và Hồng Phong, Bắc Bình) do Công ty CP Zirconium và Titanium Hưng Thịnh khai thác từ năm 2020, công suất khoảng 24.000 tấn/năm.
Trong năm 2023 và 6 tháng đầu năm 2024, ba doanh nghiệp này đã nộp ngân sách gần 245 tỷ đồng. Tuy nhiên, phần lớn sản phẩm titan vẫn chỉ dừng ở mức khai thác thô, chưa tạo giá trị gia tăng cao.
2. Khai thác titan phải gắn với an toàn và môi trường
Với đặc thù diện tích rộng lớn, hố moong sâu, việc khai thác titan tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn. Sự cố tại mỏ Nam Suối Nhum năm 2022 là minh chứng cảnh báo các doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật và khai thác đúng thiết kế mỏ.
UBND tỉnh Bình Thuận đã yêu cầu các đơn vị khai thác rà soát hồ sơ pháp lý, báo cáo kế hoạch khai thác và hoàn thổ để đảm bảo an toàn lao động, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và dân sinh quanh khu vực mỏ.
3. Khai thác titan cần gắn với chế biến sâu để nâng cao hiệu quả
Các chuyên gia và lãnh đạo tỉnh Bình Thuận đều khẳng định rằng, việc khai thác titan chỉ thực sự phát huy giá trị khi gắn liền với công nghệ chế biến sâu. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, gia tăng giá trị xuất khẩu mà còn tạo nguồn thu bền vững cho địa phương.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh từng nhấn mạnh, các công ty Đức Cảnh và Hưng Thịnh cần huy động vốn để đầu tư vào công nghệ chế biến sâu, thay vì xuất khẩu thô như hiện nay. TS. Lương Thanh Sơn, Chủ tịch Liên hiệp Hội Khoa học & Kỹ thuật tỉnh, cũng cho rằng các doanh nghiệp phải phát triển công nghệ chế biến hiện đại, thân thiện môi trường, đồng thời đưa những khu vực nhạy cảm vào diện dự trữ quốc gia để đảm bảo an toàn lâu dài.
4. Định hướng khai thác titan trong quy hoạch quốc gia
Theo Quyết định 866/QĐ-TTg ngày 18/7/2023 của Thủ tướng Chính phủ về quy hoạch thăm dò, khai thác và sử dụng khoáng sản giai đoạn 2021 – 2030, một số khu vực titan trước đây đã được đưa ra khỏi quy hoạch với tổng diện tích 4.126 ha. Điều này nhằm ưu tiên quỹ đất cho các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội khác, đồng thời hướng ngành titan đến khai thác bền vững, chế biến sâu và bảo vệ môi trường.
Không chỉ các doanh nghiệp titan trực tiếp tham gia, những công ty cung ứng thiết bị công nghiệp như Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Vật tư Máy móc T&T cũng góp phần quan trọng trong chuỗi giá trị này. Với thế mạnh cung cấp băng tải cao su, thiết bị tuyển từ và máy sàng rung công nghiệp, T&T hỗ trợ nâng cao hiệu quả khai thác và chế biến khoáng sản, góp phần đảm bảo sự ổn định và an toàn trong hoạt động của các mỏ titan.
Có thể thấy, khai thác titan ở Bình Thuận hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế khi chủ yếu dừng ở khai thác thô. Việc gắn khai thác với chế biến sâu, kết hợp công nghệ hiện đại và chú trọng yếu tố môi trường là giải pháp cấp thiết để nâng cao giá trị khoáng sản titan, đồng thời hướng tới phát triển bền vững cho ngành công nghiệp khoáng sản của Việt Nam.
Nguồn: Báo Lâm Đồng
